Χρηματοοικονομική εκπαίδευση προτείνει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

Η ανάπτυξη της ικανότητας των καταναλωτών στην Ευρώπη ώστε να έχουν τις βασικές δεξιότητες στην κατανόηση χρηματοπιστωτικών θεμάτων που θα τους βοηθήσουν να επιλέγουν προϊόντα και να κατανοούν πλήρως τις πληροφορίες γι΄αυτά, είναι κάτι που αναγνωρίζεται σαν ανάγκη και από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (Ιανουάριος 2009).

Σας δίνουμε παρακάτω συνοπτικά, τα βασικά σημεία από το «ΣΧΕΔΙΟ ΕΚΘΕΣΗΣ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ» σχετικά με την προστασία του καταναλωτή: βελτίωση της εκπαίδευσης και της ενημέρωσης του καταναλωτή όσον αφορά την πίστωση (2007/2288(INI)) της Επιτροπής Εσωτερικής Αγοράς και Προστασίας των Καταναλωτών. (Εισηγήτρια: Iliana Malinova Iotova, Συντάκτης: Jean Paul Gauzes, της Επιτροπής Οικονομικών και Νομισματικών Θεμάτων).
Τα συμπεράσματα της έρευνας και του σχεδίου έκθεσης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου έρχονται να επιβεβαιώσουν την διορατικότητα και την πρωτοπορία του ΕΙΧΕ να αναλάβει το δύσκολο έργο της ενημέρωσης και εκπαίδευσης των καταναλωτών για τα περίπλοκα χρηματοπιστωτικά προϊόντα, κύρια των τραπεζών που απευθύνονται τόσο στους καταναλωτές όσο και στους επιχειρηματίες. Αυτό το έργο ασφαλώς δεν ανήκει στις τράπεζες. Ανήκει στις ενώσεις προστασίας του καταναλωτή. Και αυτό εμείς στο ΕΙΧΕ το γνωρίζουμε πολύ καλά, όπως γνωρίζουμε την επιτακτική ανάγκη, ειδικά στην Ελλάδα λόγω των ακραίων διαστάσεων του φαινομένου, να καταστήσουμε του καταναλωτές ιδιαίτερα προσεκτικούς στα προβλήματα που απορρέουν και από τις παράνομες μεθοδεύσεις των τραπεζών. Η ενημέρωση και η εκπαίδευση του Έλληνα καταναλωτή είναι κεντρικός στόχος αυτής της ιστοσελίδας του ΕΙΧΕ.

Αναφέρει, λοιπόν, η πολύ ενδιαφέρουσα έκθεση :
«Η χρηματοοικονομική εκπαίδευση βρίσκεται σε κορυφαία θέση στην ατζέντα τόσο των ΗΠΑ όσο και της Ε.Ε. Ο λόγος για αυτό είναι δίπτυχος. Πρώτον, οι καταναλωτές βρίσκονται αντιμέτωποι με προϊόντα και υπηρεσίες, των οποίων η διαθεσιμότητα και η περιπλοκότατα αυξάνονται συνεχώς.
Δεύτερον, η ενημέρωση και η παροχή συμβουλών στους καταναλωτές δεν μπορεί να συγχρονιστεί με το επίπεδο της περιπλοκότητας των χρηματοοικονομικών προϊόντων. Η κατάσταση αυτή αυξάνει την ευπάθεια των καταναλωτών όσον αφορά τα χρηματοοικονομικά θέματα.
Οι καταναλωτές χρειάζονται βασικές δεξιότητες που θα τους βοηθήσουν να επιλέγουν και να κατανοούν πλήρως τις πληροφορίες και τις συστάσεις. Αν το κενό στην ενημέρωση και στη χρηματοοικονομική εμπειρογνωμοσύνη μεταξύ των χρηματοοικονομικών διαμεσολαβητών και των καταναλωτών μειωθεί, αυτό θα μειώσει τον κίνδυνο της υπερχρέωσης, της αδυναμίας εξόφλησης οφειλών ή της χρεοκοπίας.
Θα δημιουργήσει επίσης περισσότερο ανταγωνισμό μεταξύ των δανειστών και συνεπώς θα αυξήσει τη συνολική απόδοση της αγοράς, καθώς οι καλύτερα ενημερωμένοι καταναλωτές μπορούν να διακρίνουν μεταξύ των διαφορετικών οικονομικών προτάσεων και να επιλέξουν αυτήν που ανταποκρίνεται καλύτερα στις ανάγκες τους«.

Προβλήματα
Είναι δύσκολο για τους καταναλωτές με ελλιπείς χρηματοοικονομικές γνώσεις να επιλέξουν τα προϊόντα και τις υπηρεσίες που ανταποκρίνονται καλύτερα στις ανάγκες τους. Είναι δύσκολο να αξιολογήσουν τις συμβουλές που λαμβάνουν και ενδέχεται να παραπλανηθούν και να πέσουν θύματα αθέμιτων εμπορικών πρακτικών.
Υπάρχει μια γενική παρερμηνεία των χρηματοοικονομικών προϊόντων, ιδίως αν είναι περισσότερο περίπλοκα. Αυτό το πρόβλημα έχει δύο πιθανές εκβάσεις – άτομα που δεν συμμετέχουν σε χρηματοοικονομικά θέματα (χρηματοπιστωτικός αποκλεισμός) ή άτομα που συμμετέχουν αλλά ενδέχεται να μην επιλέξουν το σωστό προϊόν και επίσης ενδέχεται να μην προβούν σε εκτενή έρευνα αγοράς για να βρουν το προϊόν που ανταποκρίνεται καλύτερα στις ανάγκες τους, επειδή οι πελάτες δυσκολεύονται να συγκρίνουν τα προϊόντα.
Διάφορες μελέτες δείχνουν ότι ο πελάτης αποφασίζει απλώς να επιλέξει το πιο φθηνό προϊόν, ή να επιλέξει προϊόντα που προσφέρουν μεγάλες εταιρείες επειδή θεωρούνται πιο αξιόπιστα. Ένα ακόμη πρόβλημα είναι ότι οι άνθρωποι δεν παρακολουθούν τα προϊόντα αφού τα αγοράσουν, ώστε να μπορούν μετά να μεταβούν σε πιο ευνοϊκές προσφορές.
Σύμφωνα με μελέτη που διεξήχθη από την FSA (Αρχή Χρηματοπιστωτικών Υπηρεσιών), τα επίπεδα έρευνας αγοράς των καταναλωτών όσον αφορά τα χρηματοοικονομικά προϊόντα είναι πολύ χαμηλά στο Ηνωμένο Βασίλειο, σε αντίθεση με τη συμπεριφορά των καταναλωτών όταν αγοράζουν είδη ρουχισμού ή κινητά τηλέφωνα.
Ένα ακόμη πρόβλημα είναι ότι οι πελάτες δεν ξέρουν σε ποιον να απευθυνθούν. Μελέτες δείχνουν ότι όταν οι άνθρωποι επιζητούν συμβουλές απευθύνονται πρώτα στην οικογένεια και στους φίλους τους. Το κίνητρο που οδηγεί σε αυτή τη συμπεριφορά είναι ότι οι άνθρωποι πιστεύουν ότι τα μέλη της οικογένειας θα τους δώσουν αξιόπιστες συμβουλές.
Από την άλλη πλευρά, το να ζητήσει κανείς συμβουλές από τράπεζα μπορεί να οδηγήσει σε πίεση για την αγορά χρηματοοικονομικών προϊόντων. Θα πρέπει να παρέχονται ανεξάρτητες συμβουλές στους καταναλωτές ώστε τα συμφέροντά τους να εξυπηρετούνται με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Ωστόσο, ελάχιστοι καταναλωτές μπορούν να αντεπεξέλθουν οικονομικά στις υπηρεσίες ενός προσωπικού χρηματοοικονομικού συμβούλου.
Η έλλειψη μακροπρόθεσμου σχεδιασμού αποτελεί επίσης συνέπεια της έλλειψης χρηματοοικονομικών γνώσεων και ικανότητας. Οι άνθρωποι πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι ο σχεδιασμός που αφορά τη σύνταξή τους θα πρέπει να ξεκινήσει κατά τα πρώτα εργασιακά τους χρόνια.
Και τέλος, σήμερα οι καταναλωτές βρίσκονται συνεχώς υπό πίεση και δελεάζονται να δανείζονται χρήματα μέσω διαφημίσεων. Αν δεν κατανοούν τις συνέπειες του δανεισμού και ιδίως της αδυναμίας εξόφλησης των χρεών, αυτό μπορεί να έχει αρνητικές συνέπειες στην ευημερία τους αλλά και στην κοινωνία συνολικά.

Αύξηση πληροφόρησης
Παρ’ όλο που οι έρευνες δείχνουν ότι υπάρχει γενική έλλειψη χρηματοοικονομικής ικανότητας μεταξύ των ευρωπαίων καταναλωτών, οι άνθρωποι μπορεί να μην συνειδητοποιούν ή να μην παραδέχονται αυτό το γεγονός.
Πρέπει να αυξήσουμε την ενημέρωση των καταναλωτών ως προς το πόσο καλά κατανοούν τα χρηματοοικονομικά θέματα, για να τους βοηθήσουμε να συνειδητοποιήσουν την ανάγκη για χρηματοοικονομική εκπαίδευση και την παροχή συμβουλών από ανεξάρτητους φορείς.
Ταυτόχρονα οι καταναλωτές θα πρέπει να γνωρίζουν τις συνέπειες των πράξεών τους και των συμβατικών συμφωνιών που συνυπογράφουν, για παράδειγμα ποιες είναι οι συνέπειες αν δεν πληρώσουν τις δόσεις ή σε περίπτωση προεξόφλησης. Αυτή η ευαισθητοποίηση θα τους επιτρέψει να λαμβάνουν ενημερωμένοι υπεύθυνες αποφάσεις.
Υπάρχει ανάγκη για μια ενημερωτική εκστρατεία με στόχο την αύξηση του δημόσιου ενδιαφέροντος για τη χρηματοοικονομική ικανότητα. Πρέπει επίσης να αυξηθεί η ικανότητα των καταναλωτών να αξιολογούν τις δικές τους χρηματοοικονομικές ικανότητες.
Θα πρέπει να ασκείται επιρροή στις συμπεριφορές που επιδεικνύουν οι καταναλωτές προς τη χρηματοοικονομική εκπαίδευση. Ακόμη και αν υπάρχουν διαθέσιμα συστήματα ποιοτικής χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης και παροχής συμβουλών από ειδικούς, οι άνθρωποι μπορεί ωστόσο να αποφασίσουν ότι δεν τα χρειάζονται.

Κατάρτιση
Η χρηματοοικονομική ικανότητα των καταναλωτών εξελίσσεται κατά τη διάρκεια της ζωής ενός ατόμου. Εξαρτάται από τη θέση των καταναλωτών στον κύκλο ζωής καθώς και από το επίπεδο εκπαίδευσής τους, το εισόδημα κ.λπ. Η χρηματοοικονομική γνώση και κατανόηση, οι δεξιότητες και η ικανότητα, όπως και η υπευθυνότητα, είναι ανούσιες αν οι καταναλωτές δεν μπορούν να τις χρησιμοποιήσουν στην πράξη.
Συνεπώς, η χρηματοοικονομική εκπαίδευση θα πρέπει να είναι πρακτική και όχι αμιγώς θεωρητική, ιδίως για τους μεγαλύτερους σε ηλικία καταναλωτές. Τα συστήματα χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις ανάγκες των καταναλωτών.
Οι ανάγκες τους εξαρτώνται από την ηλικία, το επίπεδο του εισοδήματος, την οικογενειακή τους κατάσταση, την εκπαίδευση, τις συμπεριφορές, τα προσωπικά ενδιαφέροντα, τον τομέα στον οποίο εργάζονται κ.λπ.

Αυτά τα σημεία οδηγούν σε βασικές αρχές για τα συστήματα χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης. Αυτές:
– θα πρέπει να είναι στοχευμένες
– πρέπει να συνεκτιμούν τις διαφορετικές ανάγκες και ενδιαφέροντα ενός ευρέος     φάσματος καταναλωτών και θα πρέπει να παρέχονται στη δική τους γλώσσα – οι πληροφορίες για τους καταναλωτές θα πρέπει να είναι συγκεκριμένες και εύληπτες
– θα πρέπει να ισχύουν για ευρύ φάσμα καταναλωτών -παιδιά, νέους ενήλικες, ενήλικες, άτομα κοντά στη σύνταξη, συνταξιούχους- και θα πρέπει να συμπεριλαμβάνεται στο επίσημο εκπαιδευτικό σύστημα και μετά θα πρέπει να αναπτυχθούν ειδικά προγράμματα χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης με στόχο ορισμένες κοινωνικές και οικονομικές ομάδες
– θα πρέπει επίσης να λαμβάνουν υπόψη την ικανότητα των καταναλωτών να υποβάλλουν καταγγελίες και να επιζητούν αποζημίωση.

Άλλο ένα σημαντικό σημείο είναι ότι η ενημέρωση των καταναλωτών είναι μια απαραίτητη αλλά όχι επαρκής προϋπόθεση για τη λήψη αποδοτικών αποφάσεων. Τυχόν αύξηση στις πληροφορίες που είναι διαθέσιμες στους καταναλωτές συχνά δεν οδηγούν αυτόματα σε αύξηση των πληροφοριών που οι ίδιοι κατέχουν. Οι καταναλωτές χρειάζονται πληροφορίες αλλά επίσης χρειάζονται να μπορούν να καταλαβαίνουν τις πληροφορίες αυτές και να τις συγκρίνουν.
Συχνά οι καταναλωτές επιβαρύνονται με υπερβολικά πολλές πληροφορίες και αντιμετωπίζουν πρόβλημα ως προς τη διαλογή τους. Αυτό μπορεί να μειώσει το επίπεδο στο οποίο τις κατανοούν και να περιορίσει την ικανότητά τους να λαμβάνουν αποφάσεις. Οι πληροφορίες δεν πρέπει να συγχέονται με την εκπαίδευση και τις συμβουλές.
Συνήθως οι καταναλωτές με χαμηλότερο εισόδημα έχουν περιορισμένη πρόσβαση σε πληροφορίες επειδή δεν χρησιμοποιούν τακτικά χρηματοοικονομικά προϊόντα. Υπηρεσίες ανεξάρτητων χρηματοοικονομικών συμβούλων χρησιμοποιούνται από πολλούς πελάτες, αλλά όχι από αυτούς με χαμηλά εισοδήματα. Θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην πρόσβαση σε ανεξάρτητες και ποιοτικές συμβουλές για καταναλωτές με χαμηλά εισοδήματα.

Η έννοια της χρηματοοικονομικής ικανότητας, όπως ορίζεται από τους ερευνητές, περιλαμβάνει τρία βασικά στοιχεία:

– Χρηματοοικονομική γνώση και κατανόηση
Θα πρέπει να θεσπιστεί ένα βασικό επίπεδο χρηματοοικονομικής ικανότητας. Οι καταναλωτές θα πρέπει να είναι σε θέση να κατανοούν τη βασική χρηματοοικονομική ορολογία καθώς και, σε κάποιον βαθμό, τις τεχνικές, νομικές και μαθηματικές διαδικασίες που περιλαμβάνονται. Η εν λόγω γνώση θα πρέπει να αποκτηθεί μέσω εκπαίδευσης και κατάρτισης, αλλά και μέσω παθητικής λήψης πληροφοριών από διαφορετικές πηγές ή μέσω εμπειρίας.

– Χρηματοοικονομικές δεξιότητες και ικανότητα
Μετά την απόκτηση ενός ορισμένου επιπέδου γνώσης, οι καταναλωτές θα πρέπει να αναπτύξουν την ικανότητα να χρησιμοποιούν την εν λόγω γνώση προς όφελός τους. Τούτο απαιτεί ένα φάσμα ειδικών δεξιοτήτων όπως η συλλογή χρηματοοικονομικών πληροφοριών (τραπεζικές δηλώσεις, αποδείξεις, κ.λπ.) και η τήρηση αρχείου, η κατάλληλη αξιολόγηση των συλλεχθεισών πληροφοριών, η σύγκριση μεταξύ των διαφορετικών προϊόντων και άλλες δεξιότητες που θα διευκολύνουν τον χρηματοοικονομικό σχεδιασμό (αποταμίευση, δαπάνες, προϋπολογισμό, επένδυση).

– Χρηματοοικονομική ευθύνη
Η γνώση και οι δεξιότητες δεν επαρκούν για να διασφαλίσουν ότι οι καταναλωτές διαχειρίζονται τα οικονομικά τους καταλλήλως. Πρέπει να είναι έτοιμοι και πρόθυμοι να χρησιμοποιήσουν τις γνώσεις και τις δεξιότητές τους. Τούτο συνιστά σε μεγάλο βαθμό ζήτημα συμπεριφοράς. Η χρηματοοικονομική ικανότητα είναι κάτι παραπάνω από την απλή γνώση του σωστού τρόπου δράσης. Άτομα με τις ίδιες γνώσεις μπορεί να επιλέξουν διαφορετικούς τρόπους δράσης επειδή αντιμετωπίζουν διαφορετικά τις δαπάνες και τις επενδύσεις. Ακόμη και όταν οι άνθρωποι έχουν γνώσεις και δεξιότητες μπορούν ακόμη να λαμβάνουν αποφάσεις που δεν είναι υπεύθυνες από μακροοικονομική άποψη».

Από τα παραπάνω προκύπτει ότι, η ανάγκη για βελτίωση της εκπαίδευσης των καταναλωτών στα χρηματοοικονομικά προϊόντα που διαπιστώνει τώρα (Ιανουάριος 2009) η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, είναι ένα πέδίο δράσης που το ΕΙΧΕ είναι ΗΔΗ ΕΤΟΙΜΟ και προσφέρει στους Έλληνες καταναλωτές με την γνωστή του πληρότητα και εγκυρότητα. Πρόκειται για μια σημαντική πρωτοπορία του ΕΙΧΕ για την οποία είμαστε υπερήφανοι. Τη πρόσφατη μεγάλη παγκόσμια κρίση στον χρηματοπιστωτικό τομέα την περιμέναμε… Ξέραμε πόσο επιπόλαια έδιναν στεγαστικά δάνεια οι τράπεζες στις ΗΠΑ. Ήταν θέμα χρόνου να έσκαγε η φούσκα. Η επόμενη κρίση σε 2-4 χρόνια θα είναι αυτή του Ελληνικού τραπεζικού συστήματος. ΑΥΤΟ ΤΟ ΕΙΧΑΜΕ ΠΡΟΒΛΕΨΕΙ ΚΑΙ ΤΟ ΕΙΧΑΜΕ ΠΕΙ ΤΟ 2008.